دکتر محمد جواد آقاباقری- مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق کیفری
فارغ از اینکه سگگردانی با استناد به آثار احتمالی آن بر بهداشت عمومی یک رفتار مجرمانه تلقی شود، یا با توجه به نبود تصریح قانونی، جرم محسوب نگردد، بیتردید میتواند منشأ بروز جرایم و پیامدهایی باشد که لازم است افرادی که اقدام به سگگردانی میکنند از آن آگاه باشند.
پس از اقدام برخی دادستانها و طرح مجدد موضوع سگگردانی، برخی نوشتهها به تشریح مضرات پزشکی این رفتار پرداختهاند، برخی دیگر محدودیتهای شرعی را تفسیر کردهاند و گروهی نیز از منظر فرهنگ کهن ایرانی و نسبت آن با فرهنگ غربی موضوع را تحلیل نمودهاند.
با این حال، نگارنده تا زمان تعیین تکلیف قانونی این پدیده، صرفاً چند نکته حقوقی درباره آثار احتمالی آن را یادآور میشود.
اگر از جمله افرادی هستید که سگهای زینتی نگهداری میکنید و آنها را به فضای عمومی میآورید، لازم است بدانید که این دسته از سگها، بنا بر دیدگاه غالب، به دلیل فقدان منفعت عقلایی مشابه سگهای شکاری، نگهبان یا گله، اصطلاحاً مالیت ندارند. این بدان معناست که اگر هنگام سگگردانی با افرادی مواجه شوید که به دلیل ترس برای خود یا خانوادهشان با شما درگیر شده و ضربهای به هر نحو یا با هر وسیلهای به سگ شما وارد کنند و در نتیجه آن، حیوان دچار جراحت شده یا از بین برود، در اغلب موارد خسارتی متوجه فرد ضارب نخواهد بود و شکایت شما نیز احتمالاً نتیجهای در پی نخواهد داشت.
همینطور، بهواسطه فقدان مالیت، اگر فروشندهای سگ زینتی بیمار را با بهای گزاف به شما فروخته باشد و شما بعداً دریابید که فریب خوردهاید، شکایت شما نیز به احتمال بسیار زیاد به نتیجه نخواهد رسید.
اما اگر از جمله افرادی هستید که سگهای شکاری، نگهبان یا گله را در محیط شهری و مناطق مسکونی نگهداری و در اماکن عمومی تردد میدهید، لازم است بدانید که قانونگذار کیفری در ماده ۴۹۹ قانون مجازات اسلامی تصریح کرده است: «هرگاه کسی دیگری را بترساند و آن شخص در اثر ترس، بیاختیار فرار کند یا بدون اختیار حرکتی از او سر بزند که موجب ایراد صدمه بر خودش یا دیگری گردد، ترساننده حسب تعاریف جنایات عمدی و غیرعمدی مسئول است.»
این یعنی اگر فردی در اثر مشاهده سگ شما دچار وحشت شده و بهطور مثال دچار آسیب قلبی گردد، یا از ترس به حالت فرار یا واکنشی بیاختیار اقدام کند و در نتیجه خود یا دیگری آسیب ببینند، این شما هستید که مسئول جبران خسارات و حتی فراتر از آن، مسئول پیامدهای احتمالی یک جنایت عمدی محسوب خواهید شد. چراکه محل نگهداری و استفاده از سگهای گله، شکاری یا نگهبان، محیط شهری نیست و همین اقدام شما، یعنی «تقصیر»، موجب انتساب آثار و تبعات حقوقی آن به شخص شما خواهد بود.